Wat is de relatie tussen GEMMA, Common Ground en het Gemeentelijk Gegevensmodel?

Ed Kisman · 28 sep 2026

GEMMA, Common Ground en het Gemeentelijk Gegevensmodel (GGM) zijn drie onderling verbonden bouwstenen van de moderne gemeentelijke informatievoorziening. GEMMA biedt de overkoepelende architectuurkaders, Common Ground is het vernieuwingsprogramma dat gegevens en processen ontkoppelt, en het GGM levert het gestandaardiseerde informatiemodel dat beide initiatieven concreet maakt. Samen vormen zij de basis voor een toekomstbestendige, herbruikbare en transparante digitale gemeente. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over hoe deze drie concepten zich tot elkaar verhouden en wat dat betekent voor de praktijk.

Hoe verhouden GEMMA, Common Ground en het GGM zich tot elkaar?

GEMMA is de gemeentelijke architectuur die richting geeft aan hoe gemeenten hun informatievoorziening inrichten. Common Ground is een beweging binnen dat kader die pleit voor het eenmalig opslaan en meervoudig gebruiken van gegevens. Het GGM is het concrete informatiemodel dat invulling geeft aan die ambitie door precies te definiëren welke gegevens gemeenten beheren en hoe die zich tot elkaar verhouden.

Denk aan GEMMA als de stedenbouwkundige visie, Common Ground als het nieuwe bestemmingsplan en het GGM als de gedetailleerde bouwtekeningen. Zonder de visie missen de bouwtekeningen richting. Zonder de bouwtekeningen blijft de visie abstract. De drie initiatieven versterken elkaar en zijn pas echt effectief als zij in samenhang worden toegepast. Voor gemeenten die hun gegevensbeheer en governance willen verbeteren, is inzicht in deze samenhang een logische eerste stap.

Wat is het Gemeentelijk Gegevensmodel precies?

Het Gemeentelijk Gegevensmodel is een gestandaardiseerd informatiemodel dat beschrijft welke gegevens een gemeente vastlegt, hoe die gegevens zijn gedefinieerd en hoe de onderlinge relaties eruitzien. Het GGM dekt vrijwel alle gemeentelijke domeinen af en fungeert als gemeenschappelijke taal voor systemen, leveranciers en afdelingen.

Het model omvat een breed scala aan beleidsdomeinen, waaronder:

Verkeer, Vervoer en Waterstaat, inclusief mobiliteit en parkeren
Sociaal domein, met Wmo, Jeugd, Inkomen, Werk en Schuldhulpverlening
Volkshuisvesting, Leefomgeving en Stedelijke Vernieuwing, inclusief de Omgevingswet
Onderwijs, Sport, Cultuur en Recreatie, en Volksgezondheid
Interne organisatie, zoals ICT, Financiën, HR en Inkoop
Dienstverlening, van baliemeldingen tot digitale interacties

Wat het GGM onderscheidt van een zelfbedacht gemeentelijk model, is dat het aansluit bij bestaande landelijke standaarden. Denk aan RSGB (versie 2.0.2, met aanvullingen op basis van RSGB 3.0 voor het domein Ruimte) en RGBZ (versie 1.0), maar ook aan iWmo en iJw. Door deze standaarden te integreren, voorkomt het GGM dat gemeenten een nieuwe eilandoplossing creëren naast de al bestaande afspraken.

Hoe past Common Ground binnen de GEMMA-architectuur?

Common Ground is geen vervanging van GEMMA, maar een uitwerking ervan. GEMMA beschrijft al jaren principes als hergebruik van gegevens, standaardisatie en ontkoppeling van applicaties. Common Ground vertaalt die principes naar een concrete aanpak: gegevens worden bij de bron opgeslagen en via gestandaardiseerde API’s ontsloten, in plaats van naar elke applicatie die ze nodig heeft gekopieerd te worden.

Binnen de GEMMA-architectuur neemt Common Ground de rol in van het gegevenslandschap. Waar GEMMA vroeger vaak leidde tot complexe koppelingen tussen systemen die elk hun eigen gegevensopslag hadden, streeft Common Ground naar een situatie waarin gegevens eenmalig worden vastgelegd en breed beschikbaar zijn. Dit sluit direct aan bij het GEMMA-principe van een coherente en beheersbare informatievoorziening voor gemeenten.

Een belangrijk gevolg is dat applicaties slanker worden: zij hoeven geen eigen kopie van persoonsgegevens of zaakdossiers bij te houden. Ze bevragen de bron via een API en tonen de actuele informatie. Dit maakt het gemeentelijk gegevenslandschap niet alleen efficiënter, maar ook veiliger en makkelijker te onderhouden.

Welke rol speelt het GGM bij Common Ground-implementaties?

Het GGM speelt bij Common Ground-implementaties de rol van gedeeld begrippenkader. Als gegevens via API’s worden uitgewisseld, moeten alle partijen het eens zijn over wat een begrip als “zaak”, “adres” of “inwoner” precies betekent. Het GGM levert die gedeelde definitie, zodat systemen van verschillende leveranciers met elkaar kunnen communiceren zonder interpretatieverschillen.

Concreet betekent dit dat het GGM de basis vormt voor de datamodellen achter Common Ground-componenten. Wanneer een gemeente een nieuw zaaksysteem of registratiecomponent inricht volgens Common Ground-principes, biedt het GGM de blauwdruk voor hoe gegevens moeten worden gestructureerd en benoemd. Zonder zo’n gedeeld informatiemodel dreigt Common Ground te verworden tot een verzameling losse API’s die elk een eigen gegevensstructuur hanteren, wat de interoperabiliteit ondermijnt.

Voor gemeenten die al werken met data-engineering en gegevensintegratie, is het GGM een waardevol referentiekader bij het ontwerpen van databronnen en koppelingen.

Wat betekent dit voor de database-inrichting van een gemeente?

De combinatie van GEMMA, Common Ground en het GGM heeft directe gevolgen voor hoe gemeentelijke databases worden ingericht. Gegevens mogen niet langer willekeurig worden gedupliceerd. Elke registratie heeft een duidelijke bron, een helder datamodel en gestandaardiseerde toegangspaden via API’s. Dit stelt hoge eisen aan de structuur, kwaliteit en beheerbaarheid van de onderliggende databaseomgevingen.

In de praktijk betekent dit voor gemeenten:

Datamodellen moeten aansluiten bij het GGM, wat vraagt om zorgvuldige modellering en afstemming
Databases moeten hoge beschikbaarheid en betrouwbaarheid bieden, omdat zij de enige bron van waarheid zijn
Prestaties zijn cruciaal, want meerdere applicaties bevragen gelijktijdig dezelfde bronregistraties
Beveiliging en toegangsbeheer worden complexer als gegevens breed worden ontsloten via API’s
Migraties van oude, gefragmenteerde systemen naar een GGM-conforme structuur vereisen grondige planning

Gemeenten die werken met PostgreSQL of Microsoft SQL Server zullen merken dat de Common Ground-beweging de lat voor databasebeheer aanzienlijk hoger legt. Proactief beheer, monitoring en een solide back-upstrategie zijn geen luxe meer, maar een basisvereiste.

Hoe DBA helpt bij de database-inrichting voor gemeenten

De overgang naar een GGM-conforme, Common Ground-gerichte informatievoorziening vraagt om een robuuste en goed beheerde databaseomgeving. Wij ondersteunen gemeenten bij elke stap van dat traject, van de initiële inrichting tot het dagelijkse beheer.

Wat wij concreet bieden:

Database-inrichting en migratie: wij helpen bij het opzetten van GGM-conforme datamodellen en het migreren van verouderde, gefragmenteerde systemen naar een moderne, gestandaardiseerde omgeving
Proactief databasebeheer: dagelijkse monitoring, back-upcontroles en periodiek onderhoud, zodat de bronregistraties altijd beschikbaar en betrouwbaar zijn
Prestatieoptimalisatie: wij zorgen dat databases de gelijktijdige bevragingen van meerdere Common Ground-componenten soepel aankunnen
Beveiliging en governance: toegangsbeheer en beveiligingsscans die aansluiten bij de eisen van een breed ontsloten gegevenslandschap
Advies op maat: onze senior database administrators denken mee over de architectuurkeuzes die het beste passen bij uw gemeentelijke situatie

Wilt u weten hoe wij uw gemeente kunnen ondersteunen bij een toekomstbestendige database-inrichting? Neem contact met ons op en wij bespreken graag de mogelijkheden.